Suy ngẫm và thảo luận
Kiểm tra nhanh
Nhiệm vụ khám phá
Bởi vì nhiều công nghệ lấy việc chữa bệnh, cứu sống con người làm lý do chính đáng, khoa học nhờ đó có được tính chính đáng cao, khiến người phản đối rất khó bác bỏ; tác giả lo ngại rằng tính chính đáng này sẽ thúc đẩy nghiên cứu không ngừng tiến lên, và có thể đi từ chữa bệnh tới kéo dài tuổi thọ, tăng cường năng lực, thậm chí nâng cấp loài. Đây là suy luận và cảnh báo của tác giả, không phải kết quả tất yếu đã được chứng thực.
Sự kiện có thể đưa tin: lĩnh vực nghiên cứu liên quan tồn tại, tranh cãi đạo đức tồn tại, các bên đưa ra chủ trương ủng hộ hoặc cấm đoán. Suy luận: công nghệ có tất yếu dẫn tới nâng cấp loài hay không, quản lý có thể ngăn chặn hay không. Phán đoán giá trị: có nên cho phép hay không, giới hạn theo nguyên tắc nào. Phân biệt chúng giúp tránh coi cảnh báo của tác giả là sự thật đương nhiên, đồng thời tránh ngụy trang bất đồng giá trị thành bất đồng sự kiện.
Cần bổ sung các bằng chứng thực nghiệm về an toàn, hiệu quả, khả năng đảo ngược, khả năng tiếp cận công bằng, tính khả thi của quản lý; đồng thời thảo luận công khai các nguyên tắc giá trị như tự chủ, công lý, ranh giới loài, trách nhiệm giữa các thế hệ. Phán đoán chính sách không thể chỉ dựa vào kết luận của một tác giả, mà nên so sánh các lập trường khác nhau và nêu rõ tiêu chí cân nhắc.
Chương cuối của Sapiens: Lược sử loài người chuyển góc nhìn từ truy ngược quá khứ sang soi xét tương lai: liệu Homo sapiens có bị thay thế bởi công nghệ do chính mình tạo ra, từ đó rút khỏi sân khấu lịch sử? "Ngày tận thế" ở đây không phải lời tiên tri về một ngày tuyệt chủng đột ngột, mà là câu hỏi mở về vận mệnh loài và điểm kết thúc của lịch sử.
Nói cách khác, điều cần truy vấn là: Homo sapiens có còn là chủ thể của lịch sử hay không? Ranh giới loài của nó với tư cách sản phẩm của chọn lọc tự nhiên liệu có bị công nghệ viết lại?
Trước đây, Homo sapiens được định hình bởi chọn lọc tự nhiên: đột biến ngẫu nhiên, sàng lọc của môi trường, thích nghi lâu dài. Harari cho rằng trong tương lai, "thiết kế thông minh" có thể can thiệp, bổ sung thậm chí thay thế chọn lọc tự nhiên.
Thiết kế thông minhKhông phải thuyết sáng tạo của Thượng đế, mà là việc con người có ý thức cải biến sự sống và quá trình tiến hóa của chính mình. Nó chuyển tiến hóa từ thích nghi thụ động sang lựa chọn chủ động.
Cuối sách dùng "Dự án Gilgamesh" để khái quát xu hướng này: các nghiên cứu như kỹ thuật gene, giao diện não - máy tính, tạo ra tâm trí trong máy tính thường lấy việc chữa bệnh, cứu sống con người làm lý do chính đáng; nhưng tác giả lo ngại rằng tính chính đáng này khiến việc đạp phanh trở nên khó khăn, và có thể dẫn tới kéo dài tuổi thọ, nâng cấp loài. Ở đây cần phân biệt: sự tồn tại của dự án công nghệ là thông tin có thể đưa tin, còn việc có thể ngăn chặn hay không, có thay thế chọn lọc tự nhiên hay không là suy luận và cảnh báo của tác giả.
Phần hậu ký đẩy vấn đề lên tầng giá trị: Homo sapiens sở hữu sức mạnh gần như thần linh, nhưng vẫn mơ hồ về mục tiêu, và hầu như không chịu trách nhiệm với bất kỳ ai. Vì vậy Harari đẩy câu hỏi từ "chúng ta thực sự muốn trở thành gì" lên thành "chúng ta thực sự mong muốn mình muốn điều gì".
Khi đánh giá cần phân biệt sự kiện, suy luận và tranh cãi: thiết kế thông minh chưa thay thế chọn lọc tự nhiên; việc quản lý có hiệu quả hay không có những phán đoán khác nhau; việc ranh giới loài có nên bị viết lại hay không liên quan đến tự chủ, công lý và trách nhiệm. Nhiệm vụ đọc không phải là chấp nhận một kết luận duy nhất, mà là kiểm tra bằng chứng, giới hạn và hệ quả có thể có của lập luận.
Trục thời gian, từ thời đại chọn lọc tự nhiên hướng tới thời đại thiết kế thông minhQuan sát trục thời gian trong hình, từ thời đại chọn lọc tự nhiên hướng tới thời đại thiết kế thông minh, hãy suy nghĩ xem nó có mối liên hệ gì với "chọn lọc tự nhiên có thể bị thiết kế thông minh thay thế, con người sẽ chủ động thiết kế quá trình tiến hóa của chính mình".
